دبی پلتفرم آنلاین و رایگانی راه‌اندازی کرده است که به والدین کمک می‌کند استفاده فرزندانشان از هوش مصنوعی را مدیریت کنند؛ از انجام تکالیف مدرسه با ابزارهای هوش مصنوعی گرفته تا دریافت مشاوره شخصی از چت‌بات‌ها و ساخت یا انتشار تصاویر جعلی از افراد واقعی.
این پلتفرم با نام جن‌دبی‌ای‌آی (GenDubAI) روز چهارشنبه ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ از سوی مرکز هوش مصنوعی دبی (Dubai Centre for Artificial Intelligence – DCAI) و با همکاری سازمان توسعه اجتماعی دبی (Community Development Authority – CDA) و بنیاد آینده دبی (Dubai Future Foundation) راه‌اندازی شد.
این سامانه برای خانواده‌های دارای فرزندان ۸ تا ۱۵ ساله طراحی شده و به دو زبان عربی و انگلیسی در دسترس است. هدف آن ارائه راهنمایی‌های عملی و مرحله‌به‌مرحله برای کمک به والدین در مدیریت موقعیت‌هایی است که کودکان هنگام استفاده از هوش مصنوعی با آن‌ها روبه‌رو می‌شوند.
این موقعیت‌ها حوزه‌های مختلفی از جمله یادگیری، خلاقیت، گفت‌وگوهای شخصی و مسائل مربوط به امنیت دیجیتال را در بر می‌گیرند.
برخلاف منابع آموزشی که صرفاً نحوه عملکرد هوش مصنوعی را توضیح می‌دهند، پلتفرم GenDubAI بر موقعیت‌های واقعی زندگی روزمره خانواده‌ها تمرکز دارد.
این سامانه پیشنهادهایی برای آغاز گفت‌وگو با کودکان، توصیه‌های ایمنی و فعالیت‌هایی ارائه می‌کند که والدین و فرزندان می‌توانند با همکاری یکدیگر انجام دهند.
راه‌اندازی این ابتکار در شرایطی صورت گرفته است که نگرانی‌ها درباره فاصله میان میزان استفاده کودکان از هوش مصنوعی و سطح شناخت والدین از این فناوری رو به افزایش است.
والدین در پلتفرم GenDubAI چه آموزش‌هایی دریافت می‌کنند؟
یکی از بخش‌های اصلی پلتفرم GenDubAI به شش موقعیت رایج اختصاص دارد که خانواده‌ها ممکن است هنگام استفاده فرزندانشان از هوش مصنوعی با آن‌ها مواجه شوند.
این موضوعات از استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی برای انجام تکالیف مدرسه تا گفت‌وگو درباره مسائل شخصی، تولید محتوای خلاقانه و برخورد با تصاویر جعلی را شامل می‌شوند.
۱. استفاده از هوش مصنوعی برای انجام تکالیف مدرسه
این بخش به والدین کمک می‌کند تشخیص دهند آیا فرزندشان هنگام استفاده از هوش مصنوعی واقعاً در حال یادگیری است یا صرفاً پاسخ‌های تولیدشده توسط این فناوری را بدون بررسی و درک مطالب می‌پذیرد.
هدف آن است که هوش مصنوعی به ابزاری برای تقویت یادگیری تبدیل شود، نه جایگزینی برای تفکر و تلاش دانش‌آموز.
۲. دریافت مشاوره شخصی از چت‌بات‌های هوش مصنوعی
این بخش به موقعیت‌هایی می‌پردازد که کودکان به‌جای صحبت با اعضای خانواده، احساسات، نگرانی‌ها یا مسائل مربوط به روابط دوستانه خود را با چت‌بات‌های هوش مصنوعی در میان می‌گذارند.
راهنما به والدین توضیح می‌دهد چگونه با چنین شرایطی برخورد کنند و ارتباط عاطفی و گفت‌وگو با فرزندانشان را تقویت کنند.
۳. استفاده خلاقانه از هوش مصنوعی
پلتفرم به والدین آموزش می‌دهد چگونه فرزندان خود را به استفاده خلاقانه از هوش مصنوعی تشویق کنند.
این فعالیت‌ها می‌توانند شامل ساخت آزمون‌های آموزشی، آهنگ، اپلیکیشن و پروژه‌های خلاقانه باشند.
در عین حال، تأکید می‌شود که کودکان باید نقش فعال خود را در فرایند خلاقیت حفظ کنند و تمام مراحل کار را به هوش مصنوعی نسپارند.
۴. جلوگیری از وابستگی بیش‌ازحد کودکان به هوش مصنوعی
یکی دیگر از موضوعات آموزشی، پیشگیری از وابستگی کودکان به پاسخ‌های آماده تولیدشده توسط هوش مصنوعی است.
این بخش به والدین کمک می‌کند فرزندان خود را به تفکر مستقل، تحلیل مسائل و تقویت مهارت‌های حل مسئله تشویق کنند.
۵. ساخت و انتشار تصاویر جعلی با هوش مصنوعی
این بخش به چگونگی برخورد با شرایطی اختصاص دارد که کودکان تصاویر جعلی افراد واقعی را با هوش مصنوعی تولید می‌کنند، به اشتراک می‌گذارند یا دریافت می‌کنند.
راهنما به والدین کمک می‌کند پیامدهای چنین اقداماتی را برای فرزندانشان توضیح دهند و در صورت بروز مشکل، واکنش مناسبی نشان دهند.
۶. پاسخ‌های هوش مصنوعی مغایر با ارزش‌های خانوادگی
پلتفرم همچنین به موقعیت‌هایی می‌پردازد که پاسخ‌های تولیدشده توسط هوش مصنوعی با ارزش‌ها و باورهای یک خانواده همخوانی ندارند.
در این بخش، والدین می‌آموزند چگونه درباره چنین پاسخ‌هایی با فرزندان خود گفت‌وگو کنند و به آن‌ها در ارزیابی محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی کمک کنند.
برای هر یک از این شش موقعیت، راهنمایی‌های عملی درباره نحوه گفت‌وگو با کودک، نکاتی که والدین باید بدانند، تفاوت شیوه برخورد بر اساس سن فرزند و فعالیت‌های مشترک خانوادگی ارائه شده است.
اگر کودک به‌جای والدین با هوش مصنوعی درد دل کند، چه باید کرد؟
یکی از موضوعات مهم پلتفرم GenDubAI، استفاده کودکان از چت‌بات‌های هوش مصنوعی برای گفت‌وگو درباره مسائل شخصی است.
این پلتفرم توضیح می‌دهد که چت‌بات‌ها ممکن است برای کودکان مانند همراهانی قابل‌اعتماد به نظر برسند؛ زیرا به احساسات آن‌ها واکنش نشان می‌دهند و با مطرح کردن پرسش‌های تکمیلی، گفت‌وگو را ادامه می‌دهند.
با این حال، راهنما به والدین توصیه نمی‌کند که بلافاصله با فرزندان خود برخورد کنند یا از آن‌ها بخواهند محتوای گفت‌وگوهایشان با هوش مصنوعی را در اختیارشان قرار دهند.
در مقابل، والدین تشویق می‌شوند محیطی ایجاد کنند که کودکان در آن برای بیان احساسات و نگرانی‌های خود احساس راحتی داشته باشند.
چگونه گفت‌وگو درباره استفاده شخصی از هوش مصنوعی را آغاز کنیم؟
یکی از جمله‌های پیشنهادی پلتفرم برای آغاز گفت‌وگو با فرزندان چنین است:
«اخیراً مطالبی درباره کودکانی خوانده‌ام که با هوش مصنوعی درباره مسائل شخصی خود صحبت می‌کنند. آیا تا حالا برای تو هم چنین اتفاقی افتاده است؟»
راهنما تأکید می‌کند اگر کودک بگوید هوش مصنوعی او را بهتر از والدینش درک می‌کند، بهتر است والدین فوراً وارد بحث یا مخالفت نشوند.
در عوض، می‌توانند از فرزند خود بپرسند چه ویژگی‌هایی باعث شده گفت‌وگو با هوش مصنوعی برای او مفید باشد.
سپس خانواده می‌تواند بررسی کند چگونه می‌توان گفت‌وگوهای صمیمانه‌تر و راحت‌تری در خانه ایجاد کرد.
این پلتفرم همچنین به والدین توصیه می‌کند ضمن حفظ ارتباط با فرزندان، به حریم خصوصی آن‌ها احترام بگذارند؛ به‌ویژه زمانی که کودکان تمایلی به افشای جزئیات گفت‌وگوهای خود با چت‌بات ندارند.
راهنمای والدین برای برخورد با تصاویر جعلی ساخته‌شده با هوش مصنوعی
بخش دیگری از GenDubAI به تصاویر جعلی افراد واقعی اختصاص دارد که با استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی تولید می‌شوند.
این پلتفرم به والدین توصیه می‌کند پیش از هر اقدامی، مشخص کنند فرزندشان چه نقشی در ایجاد یا انتشار تصویر داشته است.
برای مثال، ممکن است کودک در یکی از شرایط زیر قرار گرفته باشد:
- خودش تصویر جعلی را ساخته باشد.
- تصویری را که شخص دیگری تولید کرده، به اشتراک گذاشته باشد.
- تصویری جعلی از خودش دریافت کرده باشد.
- صرفاً هنگام استفاده از اینترنت با چنین تصویری مواجه شده باشد.
راهنما تأکید می‌کند که والدین باید بدون پیش‌داوری و با آرامش با موضوع برخورد کنند.
اگر کودک تصویری جعلی از شخص دیگری ساخته باشد
در صورتی که کودک تصویر جعلی یک فرد واقعی را ساخته باشد، به والدین پیشنهاد می‌شود درباره رضایت فردی که تصویر او استفاده شده است، با فرزندشان گفت‌وگو کنند.
برای مثال، می‌توان از کودک پرسید آیا شخصی که در تصویر دیده می‌شود، از ساخته شدن چنین تصویری احساس راحتی خواهد کرد یا خیر.
اگر تصویر منتشر شده باشد، خانواده‌ها تشویق می‌شوند با همکاری یکدیگر برای حذف یا گزارش آن در پلتفرم مربوط اقدام کنند.
اگر کودک قربانی تصویر جعلی شده باشد
پلتفرم میان کودکی که تصویر جعلی تولید یا منتشر کرده و کودکی که بدون رضایت خود موضوع چنین تصویری قرار گرفته است، تفاوت قائل می‌شود.
در شرایطی که تصویری جعلی از کودک بدون رضایت او ساخته شده باشد، به والدین توصیه می‌شود از انتشار بیشتر تصویر خودداری کنند و برای دریافت حمایت و اقدامات حفاظتی مناسب کمک بگیرند.
تصاویر دارای محتوای جنسی، تهدیدآمیز، نفرت‌پراکنانه یا تحقیرآمیز نیز از موارد نگران‌کننده از نظر ایمنی محسوب می‌شوند و نیازمند توجه و رسیدگی ویژه هستند.
این راهنما همچنین پاسخ‌های پیشنهادی برای شرایطی ارائه می‌کند که کودکان ساخت یا انتشار چنین تصاویری را صرفاً یک شوخی می‌دانند یا اصرار دارند که مرتکب کار اشتباهی نشده‌اند.
نحوه استفاده از پلتفرم رایگان GenDubAI در دبی
پلتفرم GenDubAI به دو زبان عربی و انگلیسی ارائه شده و برای استفاده در دستگاه‌های تلفن همراه طراحی شده است.
والدین می‌توانند بر اساس نیاز خود، یکی از سه مسیر آموزشی اصلی را انتخاب کنند.
| بخش پلتفرم | خدمات و موضوعات آموزشی |
|---|---|
| فرزند من از هوش مصنوعی استفاده می‌کند (My child is using AI) | راهنمایی درباره تکالیف مدرسه، خلاقیت، گفت‌وگوهای شخصی و ارزش‌های خانوادگی |
| می‌خواهم آمادگی بیشتری داشته باشم (I want to feel more ready) | آشنایی با مبانی هوش مصنوعی، ایمنی، ملاحظات سنی، حریم خصوصی و خطرات احتمالی |
| می‌خواهم همراه فرزندم عادت‌های مناسبی در استفاده از هوش مصنوعی ایجاد کنم (I want to build good AI habits together) | فعالیت‌های کوتاه خانوادگی برای تشویق گفت‌وگو و تصمیم‌گیری مشترک درباره استفاده از هوش مصنوعی |
این پلتفرم رایگان، مجموعه‌ای از راهنمایی‌های بین‌المللی درباره هوش مصنوعی و نتایج پژوهش‌های انجام‌شده با مشارکت خانواده‌های ساکن امارات را گردآوری کرده است.
GenDubAI در مرحله نخست به‌صورت آزمایشی راه‌اندازی شده و انتظار می‌رود نسخه‌های آینده آن با استفاده از بازخورد والدین توسعه یابد.
همچنین قرار است محتوا، ابزارها و منابع آموزشی بیشتری به این سامانه اضافه شود.
تأکید مسئولان دبی بر نقش خانواده در آموزش استفاده ایمن از هوش مصنوعی
حصه بنت عیسی بوحُمید (Hessa bint Essa Buhumaid)، مدیرکل سازمان توسعه اجتماعی دبی، اعلام کرد که پلتفرم GenDubAI خانواده‌ها را در مرکز فرایند یادگیری و استفاده کودکان از هوش مصنوعی قرار می‌دهد.
در همین زمینه، خلفان بلهول (Khalfan Belhoul)، مدیرعامل بنیاد آینده دبی، گفت گسترش استفاده از هوش مصنوعی و افزایش کاربرد دستگاه‌های هوشمند در میان کودکان، آگاهی والدین را به موضوعی بسیار مهم تبدیل کرده است.
او تأکید کرد:
«آگاهی از نحوه استفاده ایمن و مسئولانه از هوش مصنوعی، یکی از ارزشمندترین هدایایی است که والدین می‌توانند به فرزندان خود بدهند تا به آن‌ها کمک کنند در عصر هوش مصنوعی رشد کنند و موفق شوند.»
همچنین سعید الفلاسی (Saeed Al Falasi)، مدیر اجرایی مرکز هوش مصنوعی دبی، توضیح داد که این پلتفرم بر اساس مفهوم «لحظات خانوادگی» (Family Moments) طراحی شده است.
به گفته او، هدف این رویکرد تشویق والدین و فرزندان به گفت‌وگو درباره هوش مصنوعی در جریان زندگی روزمره است.
این ابتکار تلاش می‌کند با ارائه راهنمایی‌های کاربردی و متناسب با شرایط واقعی خانواده‌ها، استفاده آگاهانه، ایمن و مسئولانه از هوش مصنوعی را در میان کودکان تقویت کند.
تحلیل فرصت
راه‌اندازی پلتفرم GenDubAI نشان‌دهنده توجه دبی به جنبه‌های اجتماعی و آموزشی گسترش هوش مصنوعی است. در حالی که بسیاری از برنامه‌های مرتبط با این فناوری بر توسعه زیرساخت‌ها، خدمات دیجیتال و کاربردهای اقتصادی تمرکز دارند، این ابتکار به نقش خانواده‌ها در مدیریت استفاده روزمره کودکان از ابزارهای هوش مصنوعی می‌پردازد.
یکی از ویژگی‌های قابل‌توجه این پلتفرم، تمرکز بر موقعیت‌های مشخص و واقعی است. موضوعاتی مانند استفاده از چت‌بات‌ها برای گفت‌وگو درباره مسائل شخصی، وابستگی به پاسخ‌های آماده و انتشار تصاویر جعلی، نشان می‌دهند که آموزش هوش مصنوعی به کودکان تنها به شناخت قابلیت‌های فنی آن محدود نمی‌شود.
رویکرد GenDubAI بر گفت‌وگوی والدین و فرزندان، تقویت تفکر مستقل و آشنایی با پیامدهای استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی استوار است. با این حال، میزان تأثیرگذاری این سامانه در عمل به عواملی مانند استقبال خانواده‌ها، کیفیت محتوای آموزشی و نتایج ارزیابی دوره آزمایشی بستگی خواهد داشت.
در مجموع، دبی با راه‌اندازی پلتفرم رایگان GenDubAI برای خانواده‌های دارای فرزندان ۸ تا ۱۵ ساله، تلاش می‌کند راهنمایی‌های عملی درباره استفاده ایمن و مسئولانه از هوش مصنوعی ارائه دهد. این سامانه در مرحله آزمایشی قرار دارد و قرار است با دریافت بازخورد والدین و افزودن منابع آموزشی جدید توسعه یابد.
تازه‌ترین اخبار فناوری، هوش مصنوعی و تحولات دبی را می‌توانید در فرصت دنبال کنید.
منبع: خلیج تایمز
