شیخ احمد بن سعید آل مکتوم (Sheikh Ahmed bin Saeed Al Maktoum)، رئیس سازمان مناطق اقتصادی یکپارچه دبی (Dubai Integrated Economic Zones Authority – DIEZ)، راهبرد تأسیس یک مرکز جهانی تحقیقات و فناوری مناطق اقتصادی در دبی را تصویب کرد. این مرکز زیر نظر سازمان مناطق اقتصادی یکپارچه دبی، موسوم به دیز (DIEZ)، فعالیت خواهد کرد و هدف آن تقویت نقش دبی در توسعه و مدیریت مناطق اقتصادی در سطح بین‌المللی است.
مرکز جدید با تمرکز بر توسعه دانش، سیاست‌گذاری و تدوین استانداردهای تخصصی، تلاش خواهد کرد توانایی مناطق اقتصادی را برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی باکیفیت، افزایش ارزش افزوده فعالیت‌های اقتصادی و گسترش فرصت‌های تجاری تقویت کند. انتقال دانش و فناوری، حمایت از همکاری‌های بین‌المللی و کمک به رشد اقتصادی پایدار نیز از دیگر اهداف این ابتکار به شمار می‌روند.
اهداف تأسیس مرکز جهانی تحقیقات و فناوری مناطق اقتصادی دبی
بر اساس راهبرد تصویب‌شده، مرکز جهانی تحقیقات و فناوری مناطق اقتصادی بر استفاده از داده‌ها، پژوهش‌ها و تحلیل‌های نوآورانه برای بهبود تصمیم‌گیری‌های اقتصادی تمرکز خواهد داشت. همچنین یکپارچه‌سازی نظام‌های طبقه‌بندی، تدوین استانداردهای مشترک و توسعه الگوهای عملیاتی پیشرفته از مأموریت‌های اصلی این مرکز خواهد بود تا عملکرد و رقابت‌پذیری مناطق اقتصادی در سطح جهانی بهبود یابد.
تبدیل دبی به مرجع بین‌المللی توسعه مناطق اقتصادی
تأسیس این مرکز در چارچوب برنامه‌های سازمان دیز برای تقویت نقش دبی در شکل‌دهی به آینده مناطق اقتصادی جهان انجام می‌شود. این ابتکار بر تجربه دبی در توسعه و مدیریت مناطق اقتصادی یکپارچه استوار است و با اهداف دستورکار اقتصادی دبی D33 (Dubai Economic Agenda D33) و چشم‌انداز «ما امارات ۲۰۳۱» (We the UAE ۲۰۳۱) ارتباط دارد.
بر اساس برنامه اعلام‌شده، انتظار می‌رود دستاوردهای مرکز، در صورت اجرا با همکاری نهادهای مرتبط، به بهبود تصمیم‌گیری‌های سرمایه‌گذاری، افزایش جذابیت محیط کسب‌وکار و ایجاد فرصت‌های جدید برای مشارکت‌ها و پروژه‌های دارای ارزش افزوده کمک کنند. اثر اقتصادی فعالیت‌های این مرکز نیز از طریق شاخص‌هایی مانند میزان سرمایه‌گذاری جذب‌شده، تعداد پروژه‌های جدید، فرصت‌های شغلی ایجادشده، رشد تجارت و انتقال دانش و فناوری ارزیابی خواهد شد.
سازمان دیز قصد دارد از طریق این مرکز، یک مرجع علمی و نهادی در سطح بین‌المللی ایجاد کند که بتواند به رشد پایدار مناطق اقتصادی کمک کرده و نتایج اقتصادی ملموس و قابل‌اندازه‌گیری ارائه دهد. فعالیت‌های مرکز بر شش ارزش اصلی استوار خواهد بود: استقلال، اعتبار، درستکاری، تعالی، تمرکز بر نوآوری و رهبری مشارکتی.
شیخ احمد بن سعید: دبی نقش خود را در آینده مناطق اقتصادی جهان تقویت می‌کند
شیخ احمد بن سعید آل مکتوم با اشاره به اهداف این ابتکار گفت:
«دبی به لطف چشم‌انداز آینده‌نگر شیخ محمد بن راشد آل مکتوم، معاون رئیس کشور، نخست‌وزیر امارات و حاکم دبی، به تثبیت یک الگوی اقتصادی یکپارچه مبتنی بر اعتماد، نوآوری، گشودگی و مشارکت‌های جهانی ادامه می‌دهد و تجربه و دانش را به فرصت‌های جدید رشد و توسعه تبدیل می‌کند.»
او افزود:
«ابتکار تأسیس مرکز جهانی تحقیقات و فناوری مناطق اقتصادی، ادامه همین چشم‌انداز و گامی راهبردی برای تقویت مشارکت دبی در شکل‌دهی به آینده این مناطق و ارتقای نقش آنها به‌عنوان موتورهای اصلی سرمایه‌گذاری، تجارت، نوآوری و رشد اقتصادی است.»
رئیس سازمان دیز تأکید کرد که دبی موفق شده است مجموعه‌ای پیشرفته از مناطق اقتصادی ایجاد کند که زیرساخت‌های یکپارچه، قوانین انعطاف‌پذیر، خدمات تخصصی و ارتباط با بازارهای جهانی را در کنار یکدیگر قرار می‌دهند. به گفته او، مرکز جدید از این تجربه برای گسترش همکاری‌های بین‌المللی استفاده خواهد کرد.
این همکاری‌ها از طریق ایجاد بستری نهادی میان دولت‌ها، مناطق اقتصادی، سازمان‌های بین‌المللی، مؤسسات دانشگاهی و کارشناسان دنبال می‌شوند و زمینه تبادل دانش، توسعه سیاست‌ها، تدوین استانداردها و بررسی روندهای آینده مناطق آزاد را فراهم خواهند کرد. شیخ احمد بن سعید افزود که این اقدامات می‌توانند کارایی و رقابت‌پذیری مناطق اقتصادی را افزایش دهند و به آنها کمک کنند با تحولات اقتصاد جهانی سازگار شوند. او همچنین تأکید کرد که این ابتکار از هدف دستورکار اقتصادی D33 برای قرار گرفتن دبی در میان سه مرکز اقتصادی برتر جهان حمایت می‌کند.
بهره‌گیری از تجربه سه منطقه آزاد زیرمجموعه سازمان دیز
شیخ احمد بن سعید با اشاره به فعالیت سه منطقه آزاد زیرمجموعه سازمان دیز اعلام کرد که این سازمان از تجربه گسترده‌ای در توسعه و مدیریت مناطق اقتصادی یکپارچه برخوردار است. به گفته او، مرکز جدید تلاش خواهد کرد این تجربیات را به پژوهش‌های کاربردی و راهکارهای عملی تبدیل کند تا نتایج تحقیقات مستقیماً به نیازهای واقعی مناطق اقتصادی پاسخ دهند و به رشد بلندمدت آنها کمک کنند.
مدیرعامل دیز: تجربه دبی به استانداردهای بین‌المللی تبدیل می‌شود
دکتر محمد الزرعونی (Mohammed Al Zarooni)، مدیرعامل سازمان مناطق اقتصادی یکپارچه دبی، اعلام کرد که مرکز جدید با هدف گسترش نقش این سازمان در توسعه مناطق اقتصادی در سطح جهانی تأسیس می‌شود. او گفت:
«این مرکز بر تجربه انباشته دبی در ایجاد و مدیریت مناطق اقتصادی یکپارچه و تخصصی تکیه خواهد کرد. ما تلاش می‌کنیم از طریق آن، این تجربیات را به یک نظام نهادی یکپارچه برای تولید دانش و توسعه راهکارها، استانداردها و شیوه‌های عملیاتی تبدیل کنیم.»
الزرعونی افزود که این اقدامات می‌توانند کارایی و رقابت‌پذیری مناطق اقتصادی را افزایش دهند و نقش آنها را در جذب سرمایه‌گذاری، تحریک نوآوری و حمایت از توسعه اقتصادی پایدار تقویت کنند.
اجرای طرح تأسیس مرکز جهانی بر اساس نقشه راه مرحله‌ای
به گفته مدیرعامل دیز، توسعه این مرکز بر اساس یک نقشه راه مرحله‌ای انجام خواهد شد. این برنامه بر ایجاد ظرفیت‌های پژوهشی و مشاوره‌ای، فراهم کردن پایگاه‌های داده تخصصی و شاخص‌های ارزیابی و توسعه همکاری با نهادهای بین‌المللی متمرکز است. دولت‌ها، دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و شرکت‌های بخش خصوصی از جمله طرف‌هایی خواهند بود که برای مشارکت در فعالیت‌های مرکز مورد توجه قرار می‌گیرند.
الزرعونی توضیح داد که مرکز جدید به بستری جهانی برای گردآوری دانش و تجربه تبدیل خواهد شد و ابزارها، اطلاعات و راهکارهای موردنیاز را در اختیار نهادهای مرتبط قرار خواهد داد. هدف از این رویکرد، کمک به تصمیم‌گیری‌های راهبردی کارآمدتر و توسعه الگوهای اقتصادی است که بتوانند با تغییرات جهانی سازگار شوند و آثار اقتصادی پایدار ایجاد کنند.
توسعه همکاری‌های بین‌المللی با دولت‌ها، دانشگاه‌ها و شرکت‌های فناوری
مرکز جهانی تحقیقات و فناوری مناطق اقتصادی برای اجرای مأموریت‌های خود به شبکه‌ای از مشارکت‌های راهبردی بین‌المللی متکی خواهد بود. هدف از این همکاری‌ها، تبدیل تجربه‌های دبی و امارات در مدیریت مناطق اقتصادی به دانش قابل‌انتقال و قابل‌استفاده در دیگر کشورهاست.
مشارکت‌های موردنظر شامل نهادهای دولتی، سازمان‌های بین‌المللی چندجانبه، دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، مؤسسات تخصصی و مشاوره‌ای و شرکت‌های فعال در حوزه داده، تحلیل و فناوری خواهد بود. همچنین همکاری با شرکای محلی فعال در حوزه نوآوری و توسعه اقتصادی در برنامه مرکز قرار دارد. این شبکه قرار است تبادل تجربه، توسعه استانداردها و استفاده از روش‌های پیشرفته مدیریت مناطق اقتصادی را در سطح بین‌المللی تسهیل کند.
ساختار مدیریتی مرکز جهانی تحقیقات و فناوری مناطق اقتصادی
بر اساس ساختار پیش‌بینی‌شده، مرکز جدید دارای یک نظام حکمرانی نهادی خواهد بود که در آن هیئت‌مدیره مسئولیت نظارت بر راهبردها و فعالیت‌های مرکز را بر عهده دارد.
هیئت‌مدیره ۷ تا ۹ نفره و کمیته مشورتی جهانی
هیئت‌مدیره از ۷ تا ۹ عضو تشکیل خواهد شد که دارای تخصص در سیاست‌های اقتصادی، مدیریت مناطق اقتصادی و فعالیت‌های دانشگاهی و پژوهشی هستند. همچنین یک کمیته مشورتی جهانی با حضور کارشناسان و نمایندگان نهادهای مرتبط با توسعه مناطق اقتصادی تشکیل خواهد شد. هدف از ایجاد این کمیته، استفاده از تجربیات بین‌المللی برای هدایت فعالیت‌ها، توسعه خدمات و افزایش اثرگذاری مرکز است.
تشکیل کمیته مشورتی جهانی با ۱۵ تا ۲۵ عضو
کمیته مشورتی جهانی مرکز بین ۱۵ تا ۲۵ عضو خواهد داشت. اعضای آن از میان سیاست‌گذاران، کارشناسان، نمایندگان سازمان‌های بین‌المللی، بخش خصوصی و سرمایه‌گذاران انتخاب خواهند شد. ساختار نهادی مرکز همچنین شامل نهادهای مؤسس، هیئت‌مدیره، کمیته مشورتی جهانی و مدیریت اجرایی خواهد بود.
علاوه بر این، یک کمیته فنی تخصصی در حوزه داده‌ها، روش‌شناسی و استانداردها پیش‌بینی شده است که هم‌زمان با توسعه خدمات مربوط به تدوین استانداردهای عملیاتی فعالیت خود را آغاز خواهد کرد. مدیریت اجرایی نیز مسئول اجرای راهبردهای مرکز و نظارت بر فعالیت‌ها و عملیات روزانه آن خواهد بود.
تفکیک فعالیت‌های غیرانتفاعی و خدمات تجاری تخصصی
در الگوی عملیاتی این مرکز، میان فعالیت‌های نهادی غیرانتفاعی و خدمات تجاری تخصصی تفکیک ایجاد خواهد شد. بر این اساس، بخش غیرانتفاعی بر انجام تحقیقات پایه، تولید دانش، برگزاری رویدادها و توسعه اندیشه اقتصادی تمرکز خواهد کرد. در مقابل، یک بخش تجاری تخصصی نیز برای ارائه خدمات مشاوره‌ای و راهکارهای حرفه‌ای پیش‌بینی شده است.
این ساختار با هدف ایجاد تعادل میان مأموریت پژوهشی و ارائه خدمات کاربردی به دولت‌ها، سرمایه‌گذاران و مدیران مناطق اقتصادی طراحی شده است.
بیش از ۸۰۰۰ منطقه اقتصادی ویژه در ۱۴۰ کشور جهان فعالیت دارند
بر اساس داده‌های کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد (UNCTAD)، بیش از ۸۰۰۰ منطقه اقتصادی ویژه در بیش از ۱۴۰ کشور جهان وجود دارد. این مناطق در مجموع از بیش از ۱۰۰ میلیون فرصت شغلی در سراسر جهان پشتیبانی می‌کنند. گستردگی شبکه مناطق اقتصادی ویژه در جهان، اهمیت توسعه یک مرجع تخصصی برای پاسخ‌گویی به نیازهای این بخش را نشان می‌دهد.
مرکز جدید دبی با هدف ارائه ابزارهای پژوهشی و تحلیلی برای ارزیابی اثر اقتصادی مناطق ویژه و بررسی فرصت‌های سرمایه‌گذاری فعالیت خواهد کرد. این ابزارها امکان بررسی میزان موفقیت مناطق اقتصادی در جذب شرکت‌ها، گسترش تجارت، ایجاد اشتغال و افزایش ارزش افزوده اقتصادی را فراهم خواهند کرد. همچنین شاخص‌های تخصصی مرکز می‌توانند برای سنجش نتایج برنامه‌های توسعه و مقایسه عملکرد مناطق اقتصادی در کشورهای مختلف مورد استفاده قرار گیرند.
شش حوزه اصلی فعالیت مرکز جهانی تحقیقات و فناوری مناطق اقتصادی
بر اساس راهبرد اعلام‌شده، خدمات و فعالیت‌های مرکز در شش حوزه اصلی سازمان‌دهی خواهند شد.
۱. تحقیقات تخصصی و آینده‌پژوهی اقتصادی
مرکز به انجام تحقیقات و مطالعات تخصصی درباره مناطق اقتصادی و بررسی تحولات اقتصادی، تجاری و فناوری مؤثر بر آینده آنها خواهد پرداخت. تهیه گزارش‌های سیاستی و توسعه چارچوب‌ها و راهکارهای نوآورانه برای افزایش کارایی و رقابت‌پذیری مناطق اقتصادی نیز در این حوزه قرار می‌گیرد.
۲. توسعه پایگاه‌های داده و شاخص‌های بین‌المللی
یکی دیگر از مأموریت‌های مرکز، ایجاد پایگاه‌های داده و اطلاعات تخصصی درباره مناطق اقتصادی است. این فعالیت شامل تدوین شاخص‌ها، رتبه‌بندی‌ها و ارزیابی‌های مقایسه‌ای در سطح بین‌المللی خواهد بود. مرکز همچنین ابزارهای تحلیلی و اطلاعاتی در اختیار دولت‌ها، سرمایه‌گذاران و مدیران مناطق اقتصادی قرار خواهد داد تا بتوانند عملکرد و فرصت‌های سرمایه‌گذاری را دقیق‌تر ارزیابی کنند.
۳. مشاوره در سیاست‌گذاری و توسعه چارچوب‌های نهادی
مرکز در زمینه تدوین سیاست‌های اقتصادی، قوانین و ساختارهای نهادی مرتبط با مناطق اقتصادی خدمات مشاوره‌ای ارائه خواهد کرد. همچنین از توسعه محیط‌های آزمایشی مقرراتی و بررسی سیاست‌ها و الگوهای جدید حمایت خواهد کرد تا انعطاف‌پذیری مناطق اقتصادی در برابر تحولات افزایش یابد.
۴. تدوین استانداردهای عملیاتی مناطق اقتصادی
تدوین و توسعه استانداردهای عملیاتی مناطق اقتصادی از دیگر مأموریت‌های مرکز است. در این بخش، راهنماها و ابزارهای کاربردی تهیه خواهند شد تا نهادهای مسئول بتوانند از روش‌های پیشرفته در مدیریت، بهره‌برداری و سنجش عملکرد مناطق اقتصادی استفاده کنند.
۵. خدمات مشاوره‌ای و آموزش تخصصی
مرکز در زمینه برنامه‌ریزی راهبردی، توسعه الگوهای عملیاتی و اجرای طرح‌ها و پروژه‌های اقتصادی خدمات مشاوره‌ای ارائه خواهد داد. همچنین برگزاری برنامه‌های آموزشی برای مدیران و مسئولان اجرایی از فعالیت‌های پیش‌بینی‌شده این مجموعه است.
۶. ایجاد بسترهای همکاری و تبادل دانش بین‌المللی
مرکز با ایجاد بسترهای همکاری بین دولت‌ها، سازمان‌های مسئول مناطق اقتصادی، سرمایه‌گذاران، کارشناسان و مؤسسات پژوهشی، به تبادل دانش و تجربه در سطح جهانی کمک خواهد کرد. این همکاری‌ها با هدف توسعه شیوه‌های مدیریتی، انتقال فناوری و گسترش مشارکت‌های اقتصادی انجام می‌شوند.
در مجموع، تأسیس مرکز جهانی تحقیقات و فناوری مناطق اقتصادی، بخشی از برنامه دبی برای تقویت جایگاه بین‌المللی خود در توسعه مناطق اقتصادی و تبدیل تجربه‌های مدیریتی و اقتصادی به دانش و راهکارهای قابل‌استفاده در سطح جهانی است.
جمع‌بندی و تحلیل فرصت
تصویب راهبرد تأسیس مرکز جهانی تحقیقات و فناوری مناطق اقتصادی، نشان‌دهنده تلاش دبی برای گسترش نقش خود از مدیریت مناطق آزاد به تولید دانش و تدوین استانداردهای بین‌المللی است. این ابتکار می‌تواند با تقویت همکاری‌های جهانی، به افزایش جذابیت مناطق اقتصادی برای سرمایه‌گذاران و توسعه تجارت کمک کند. از نگاه فرصت، اهمیت این طرح در تبدیل تجربه مدیریتی دبی به راهکارهایی قابل‌استفاده در دیگر کشورهاست؛ با این حال، میزان موفقیت آن به اجرای برنامه‌ها، کیفیت مشارکت‌های بین‌المللی و نتایج قابل‌اندازه‌گیری در جذب سرمایه‌گذاری و ایجاد فرصت‌های شغلی بستگی خواهد داشت.
